Sosyal Bilgiler Dersi Bize Ne Öğretir? – Herkesin Anlayacağı Bir Dille
Hadi itiraf edelim: Sosyal Bilgiler dersini çoğumuz okul yıllarımızda bazen sıkıcı bulmuşuzdur. “Sosyal Bilgiler dersi bize ne öğretir?” diye sorulduğunda, birçoğumuzun aklına ilk gelen şey haritalar, tarih kitapları ve “Osmanlı’nın son dönemindeki ekonomik krizler” gibi konular olur. Ama gerçekte, Sosyal Bilgiler dersi bize çok daha fazlasını öğretir – bazen fark etmeden, bazen de istemediğimiz şekilde! Şimdi biraz mizahi bir şekilde, sosyal bilgiler dersinin bize hayatın içinde nasıl farklı yansımaları olabileceğine bakalım.
1. Tarih: Geçmişteki Hataları Şimdi Tekrar Ediyoruz!
Evet, Sosyal Bilgiler dersinin belki de en ünlü kısmı olan tarih konusuna değinmeden olmaz. Hatırlıyor musunuz, 5. sınıfta “Osmanlı’nın Yükselme Dönemi”ni anlatan öğretmenimizin titizlikle vurguladığı o cümleyi? “Osmanlı, büyük bir imparatorlukken içki yasağını uygulamaya kalktı, işte orada çöküş başladı!”
O zamanlar kafamızda tek bir soru vardı: “Ya biz bu dersleri niye alıyoruz? Bu adamlar her şeyin yanlışını yapmış, biz ne yapacağız, onun gibi mi olacağız?” Ama sonra büyüdükçe fark ettim ki… Biz de o hataları tekrarlıyoruz. Tabi, biraz daha modern ve şık bir şekilde! Şu an ben sosyal medyada saatlerce vakit geçiriyorum, başkalarının hayatlarına bakıyorum, ama tam da Osmanlı’daki gibi… Dışarıdan parlıyor, içeriden çöküyor! Yani, belki biz de tarihten ders almak yerine geçmişin en güzel hatalarını alıyoruz, kim bilir?
İç ses: “Güzel, şu an sosyal medya bağımlısı olarak Osmanlı’nın düşüşünü yeniden yaşatıyoruz. Ne kadar gururlu bir an!”
2. Coğrafya: Harita Okumayı Bilmek, Ya Da Bilmemek
Coğrafya, Sosyal Bilgiler dersinin en sevilen kısmıydı, değil mi? İyi de, haritalarla ilgili sorular yaparken genelde şöyle bir şey oluyordu:
Öğretmen: “Hangi okyanus Atlantik Okyanusu’nu geçer?”
Ben: “Ehh… Karadeniz?”
Öğretmen: “Hayır, yanlış. Cevap Pasifik.”
Ben: “Tabii ya, niye Karadeniz dedim ki… Benim denizlerim birbirine karıştı!”
Ve sonra o an herkes birbirine bakarken, içimdeki yalnız ve kaybolmuş denizci susar ve kendimi okyanuslarda kaybolmuş gibi hissederdim. Ama bir yandan da dersin sonunda kendi kendime şu soruyu sormuştum: “Gerçekten harita okumak bize ne öğretir?” Ve sonunda anladım: Harita okumak, hayatın size nerede kaybolacağınızı göstermek içindir!
İç ses: “Evet, şu an tam olarak kaybolduğum yer burası: Çıkış yolu bile yok.”
3. Sosyal Bilgiler Dersi, Bize İnsanları Tanımayı Öğretir
Sosyal Bilgiler dersinin en değerli yanlarından biri, bence bizlere insanları ve toplumları nasıl tanıyacağımızı öğretmesidir. Hepimiz bir şekilde sınıf içinde sosyalleşiriz ya, işte o sınıfta tanıdıklarımızla aslında toplumdaki farklı karakterleri de öğreniriz. Öğrencilerin gruplara ayrıldığı çalışmalarda genelde şunlar olur:
A: “Ben matematik işini çözerim, ama sosyal bilgilerde çok zorlanıyorum.”
B: “Ben tarihçi olacağım, her şeyi ezberlerim ama coğrafyada kaybolurum.”
C: “Bütün grubu yönetip, hepsine işi yüklerim, zaten kimse bana karşı gelemez!”
Tabii, her biri sosyal yapıdaki farklı karakterleri temsil eder. Bunu o zamanlar düşünmemiştim, ama şimdi bakınca ne kadar doğru: Sınıfta hangi grupta kimin hangi rolü oynadığı, aslında toplumda da nasıl hareket ettiğimizle çok benzer.
Bir de sosyal bilgiler derslerinde genellikle şu cümleyi duyardık:
Öğretmen: “Toplumun temel yapı taşı ailedir, sonra da bireyler ve sosyal ilişkiler gelir.”
Ben: “Evet, ama ailenin de temel yapı taşı evde internetin hızlı olmasıdır.”
Bazen, bu derslerin bize insanları nasıl daha iyi anlayacağımızı öğretmekten çok, hayatı daha pratik bir şekilde “yönetmeye” nasıl bakmamız gerektiğini gösterdiğini fark ediyorum.
4. Sosyal Bilgiler Dersi Bize Demokrasiyi Öğretir – Ama Gerçek Hayat Farklıdır!
“Demokrasi nedir?” sorusuna cevabınız hazır mı? Hepimizin kafasında bu soruya dair bir cevap vardır, çünkü Sosyal Bilgiler dersi bize demokrasi kavramını öğretir. Hep deriz ki:
Ben: “Herkesin eşit haklara sahip olması, bir kişinin birden fazla oy kullanamaması falan…”
Arkadaş: “Ya ama demokrasinin sınırlarını sen de sınırla. Hani sosyal medyada herkese eşit haklar tanıdığın bir yer var mı?”
Gelelim demokrasi ve halkı seçme işine. Seçimlerde en çok hayal kırıklığına uğradığımız anlardan birine gelebiliriz. Ama anladım ki, Sosyal Bilgiler dersindeki o ‘güzel ideal’ demokrasi ve gerçek dünya arasındaki farkı ancak deneyimle öğreniyorsunuz.
İç ses: “Bize demokrasi öğrettiler, ama daha doğrusu nasıl ‘demokratik şekilde’ şikayet edeceğimizi öğrenmiş olduk.”
5. Toplum ve İnsan Hakları: “İnsan Hakları” Dedikçe Ben, “Kendi Haklarım”ı Unutuyorum
Sosyal Bilgiler dersi insan hakları konusunu işlemeden bitmez. Tabii ki insan hakları dediğinizde, herkesin eşit haklar, özgürlük ve adalet istemesi gerektiğini düşünüyorsunuz. Ama bazıları, kendi haklarını savunmaktan önce, başkalarının haklarını hatırlamamayı tercih eder.
Ben: “Evet, herkesin hakları var, barış içinde yaşamalıyız.”
Arkadaş: “Evet, ama sen ne zaman haklarını savunmaya başladın? En son ben evdeyken sende ‘mangal yapmak’ hakkını savunuyordun.”
Gerçekten de, bazen Sosyal Bilgiler dersinin en öğretici kısmı, herkesin haklarını savunmanın aslında çok fazla kişisel sorumluluk gerektirdiğini fark etmektir. O yüzden “Haklarımızı savunmak, başkalarının haklarına saygı duymakla başlar” dediğimizde, bazen gerçekten ne demek istediğimizi anlamaya başlarız.
—
Sonuç: Sosyal Bilgiler Dersi, Hayatın Kendisi!
Sosyal Bilgiler dersi aslında bir anlamda hayatın öğreticisidir. Herkesin işine yarayacak, bazen mizahi bazen de gerçekçi dersler çıkarabileceğiniz bir derstir. Geçmişin hatalarından ders almak, haritalarla kaybolmak, demokrasinin güzel yanlarını görmek… Sosyal Bilgiler, okulda öğrendiğimizden çok daha fazlasını bize öğretir. Hem de bir yandan sürekli gülmemize sebep olurken, bir yandan da ciddi bir biçimde düşünmeye zorlar.
O yüzden, Sosyal Bilgiler dersi bize ne öğretir? sorusunun cevabı aslında oldukça derindir: Hayatın ne kadar karmaşık olduğunu, insan ilişkilerinin ne kadar ilginç olabileceğini ve toplumsal yapının bize neler sunduğunu anlamamızı sağlar. Ve tabii ki, biraz mizah, biraz kafa karışıklığı ve çokça gerçek hayat dersleriyle!