Erdem Ne Demek TDK? İzmir Sıcağında Fazilet Aramak
İzmir’de yaşıyorum. 25 yaşındayım. Arkadaş ortamında ağzımı açtığım anda bir espri patlatmam bekleniyor ama işin komiği şu: Eve dönünce yatağa uzanıp “Ben niye böyle dedim?”, “Acaba erdemli miydim orada?” diye düşünen biriyim. Evet, biraz karışığım. O yüzden bugün kendi kendime (ve size) sordum: Erdem ne demek TDK?
Soru basit gibi. Ama İzmir sıcağında, dolmuşta ayakta giderken biri ayağıma bastığında verdiğim tepkiyle doğrudan ilişkili. Çünkü erdem, teoride başka; pratikte bambaşka bir şey.
TDK’ya Göre Erdem Ne Demek?
Önce işin kitabına bakalım. Türk Dil Kurumu’na göre erdem; “Ahlâkın övdüğü iyi olma, alçak gönüllülük, yiğitlik gibi niteliklerin genel adı; fazilet” demek.
Kulağa çok güzel geliyor. Hatta biraz fazla güzel. Okurken insanın içinden “Ben de erdemliyim galiba ya” diyesi geliyor. Sonra market kuyruğunda biri kaynak yapıyor, işte o an sınav başlıyor.
İç ses:
— “Şimdi erdemli insan ne yapar?”
— “Susar.”
— “Peki İzmirli ne yapar?”
— “Derin bir nefes alır… sonra susar gibi yapar.”
Gündelik Hayatta Erdemle İmtihan
Erdem ne demek TDK diye aratan çoğu kişi muhtemelen bir ödev ya da merak yüzünden bakıyor. Benim içinse bu kelime, her gün defalarca karşıma çıkan bir karakter testi gibi.
Mesela geçen gün Kordon’da arkadaşlarla oturuyoruz. Hesap geldi. Herkes telefona bakıyor, klasik sahne. Garson bekliyor, masa sessiz.
Ben içimden düşünüyorum:
— “Erdemli insan ne yapar?”
Cevap net:
— “Hesabı öder, sonra IBAN atar.”
Ödedim mi? Evet.
İçim rahat mı? Hayır.
Erdemli miyim? Muhtemelen evet.
Bir daha aynı masaya oturur muyum? Tartışılır.
Erdem = Sürekli İyi İnsan Olmak mı?
Burada önemli bir yanlış anlaşılma var. Erdem ne demek TDK tanımına bakınca, sanki sürekli pamuk gibi olmak gerekiyormuş hissi doğuyor. Oysa gerçek hayat öyle değil.
Erdem, her şeye “tamam” demek değil.
Erdem, kendini ezdirmek hiç değil.
Bunu anlamam biraz zaman aldı. Özellikle iş hayatında. Bir keresinde, son dakika gelen bir işi “Tamam hallederim” diye üstlendim. İçimdeki erdem kahramanı konuştu. Sonra sabaha kadar uykusuz kaldım.
Ertesi gün aynaya baktım ve şunu dedim:
— “Bu erdem değil, bu safiydi.”
Erdem ile Saflık Arasındaki İnce Çizgi
TDK tanımı kısa ama hayatta karşılığı uzun. Erdem; adaletli olmak, dürüst olmak, vicdanlı davranmak demek. Ama bunların hepsi biraz da denge işi.
İzmir’de büyüyen herkes bilir: Pazarda yanlış para üstü veren esnaf olur.
Erdemli insan ne yapar? Geri verir.
Ben ne yapıyorum? Geri veriyorum… ama sonra bütün gün bunu düşünüyorum.
İç ses tekrar devrede:
— “Aferin, erdem kazandın.”
— “Peki neden içim hâlâ huzursuz?”
— “Çünkü fazla düşünüyorsun.”
Arkadaş Ortamında Erdem Testi
Arkadaşlar arasında sürekli espri yapan biriysen, erdem bazen susmayı bilmektir. Her şakayı yapmamak. Her lafın altına girmemek.
Bir arkadaşım bir gün ciddi ciddi bir şey anlatıyor. Benim aklıma efsane bir espri geliyor. Normalde saniye kaybetmem. Ama o gün durdum.
Durmak zor geldi.
Espri içimde kaldı.
Ama ortam bozulmadı.
İşte o an anladım:
Erdem bazen komik olmamayı seçmektir.
Erdem Ne Demek TDK? Kafamda Kalan Hâliyle
TDK’ya göre erdem fazilet.
Bana göre erdem;
– Hata yapınca kabul edebilmek,
– Haklıyken bile ses tonunu düşürebilmek,
– Kendinle dalga geçebilecek kadar özgüvenli olmak,
– Başkasını küçük görmeden gülebilmek.
Ben hâlâ öğreniyorum. Bazen başarıyorum, bazen sınıfta kalıyorum. Ama şunu net söyleyebilirim: Erdem, ulaşılan bir nokta değil; sürekli yoklanan bir hâl.
Son Bir İç Ses
— “Erdemli misin?”
— “Bazen.”
— “Yeterli mi?”
— “İnsan olmak için fena değil.”
İzmir sıcağında, kahkahalarla, fazla düşüncelerle ve küçük vicdan muhasebeleriyle devam ediyorum. Erdem ne demek TDK sorusunun cevabı sözlükte kısa olabilir ama hayatın içinde bayağı uzun.